HMF
HMF is de afkorting van hydroxymethylfurfural. Deze voor bijen giftige stof is een afbraakproduct van verschillende koolhydraten. De inname van HMF leidt niet tot acute vergiftiging, maar wel op de langere termijn[1].
Voor winterbijen is het risico op een HMF-vergiftiging groter omdat zij langer leven, en zodoende meer HMF consumeren dan werkbijen in de rest van het bijenseizoen.
De volgende omstandigheden bevorderen het ontstaan van HMF
- hogere temperaturen (zie bijgaande tabel),
- een zure omgeving, en
- ultraviolet licht.
In een bijenvolk ontstaat HMF, in het zure milieu van honing, uit glucose en vooral fructose.
Het in honing aanwezige water doet HMF uiteenvallen in mierenzuur en levulinezuur, maar hierdoor wordt de honing nog zuurder. Het ontstaan van HMF in honing overstijgt ruim het uiteenvallen ervan.
De stijging van het HMF-gehalte op kamertemperatuur van de honing[2] bedraagt 2 milligram/kg per maand. Bij het oogsten van de honing ligt het HMF op ca 4 milligram/kg. Terug redenerend kan een gehalte aan HMF dus worden gebruikt om een redelijke schatting te maken van de oogstdatum van de honing.
Er is onderzoek gedaan met verschillende concentraties van HMF in aan bijen gevoerd voedsel[3]. Uit onderzoeken met 40 tot 150 mg HMF per kilo voer bleek er (nog) geen sprake van sterfte. Dat bleek wel het geval met hoeveelheden van 150 tot 750 mg HMF per kilo voer[1].
In 2009-2010 was er in België sprake van sterfte van bijenvolken als het gevolg van het voeren invertsuiker, dat (als gevolg van een productiefout) een HMF-gehalte had tot 475 mg per kilo[4].
In natuurlijke omstandigheden komt dergelijke concentraties nooit in honing voor omdat de honing voordien al lang is geconsumeerd.
Het is meestal de (leverancier van de) imker die debet is aan eventuele HMF-vergiftiging van bijen:
- door te lange verhitting van voer waarin naast suikers ook zuren zitten[5]
- wordt echter zuiver kristalsuiker[6] in heet water opgelost dan ontstaat er nagenoeg geen HMF.
Het is onverstandig om heel veel (weinig verdunde) honing uit voorgaande jaren aan de bijen te voeren als wintervoer. Het voordien verhitten ervan, om eventuele ziektekiemen te doden, is daarbij al helemaal uit den boze (vanwege het effect van temperatuur op de vorming van HMF).
HMF heeft geen invloed op de gezondheid van mensen. We consumeren het via een veelheid aan voedingsmiddelen. De toename van HMF in honing heeft dus geen enkele invloed op de houdbaarheid van honing voor menselijke consumptie[7]. Toch zijn in de Europese Unie maximumgehalten voor HMF in honing vastgesteld: in het algemeen 40 milligram per kilo, maar 80 milligram per kilo voor honing uit tropische gebieden.
In gedroogde pruimen kan echter tot 2200 milligram HMF per kilo voorkomen!
Voetnoten
- ↑ 1,0 1,1 EFSA Panel on Contaminants in the Food Chain (CONTAM), Dieter Schrenk, Margherita Bignami, Laurent Bodin, James Kevin Chipman, Jesus del Mazo, Bettina Grasl-Kraupp, Christer Hogstrand, Laurentius (Ron) Hoogenboom, Jean-Charles Leblanc, Carlo Stefano Nebbia, Elsa Nielsen, Evangelia Ntzani, Annette Petersen, Tanja Schwerdtle, Christiane Vleminckx, Heather Wallace, Andreas Focks, Ales Gregorc, Manfred Metzler, Fabio Sgolastra, Simone Tosi, Zsuzsanna Horvath, Alessio Ippolito, Agnes Rortais, Hans Steinkellner, Csaba Szentes and Salomon Sand, Evaluation of the risks for animal health related to the presence of hydroxymethylfurfural (HMF) in feed for honey bees, EFSA Journal 2022;20(4):7227
- ↑ Deze kun je echter onder vriespunt in de diepvries opslaan, hetgeen de vorming van HMF aanzienlijk vertraagd.
- ↑ Betreffende met HMF "verrijkt" suikerwater op basis van sucrose of invertsuiker.
- ↑ van der Zee, R.; Pisa, L., Bijensterfte 2009-10 en toxische invertsuikersiroop. Nederlands Centrum Bijenonderzoek 2010, NCB Rapport 02/2010, 1-15.
- ↑ Dit wordt echter vaak gedaan om het meervoudige kristalsuiker te splitsen in enkelvoudige suikers, opdat de bijen deze stap niet meer zelf - met behulp van invertase - hoeven uit te voeren.
- ↑ Oftewel tafelsuiker oftewel sacharose oftewel sacharose oftewel sucrose.
- ↑ Daarvoor is vooral de vochtigheid van honing van belang. In vochtige omstandigheden nemen micro-organismen veel sneller in aantal toe. Middels het enzym glucoseoxidase in honing wordt dit effect vermindert.