Koninginnengelei

Functie en samenstelling

Op deze foto, genomen vanaf de onderkant van een opengewerkte moerdop, is goed te zien hoe overweldigend veel koninginnengelei zo'n koninklijk larfje krijgt. Werksterlarven krijgen veel kleinere hoeveelheden "gewone" voedersappen (die - afhankelijk van de leeftijd van het larfje - worden aangevuld met nectar, honing, water, en bijenbrood.

Koninginnengelei

(ook wel koninginnenbrood, koninginnenbrij, koninginnenmelk, koninginnensap, of koninginnenpap genoemd, en in het engels, frans en duits respectievelijk: royal jelly, gelee royal en Weiselfuttersaft)

is een door voedsterbijen geproduceerd voedersap met een speciale samenstelling. Koningennengelei bestaat uit vetrijke en eiwitrijke afscheidingen van de voedersapklieren, en heeft een hoger suikergehalte en een andere vitaminensamenstelling dan de voedersappen voor de andere bijen en larven.

Koninginnengelei wordt in enorme hoeveelheden gevoerd aan zowel reeds volwassen koninginnen als aan aanstaande koninginnen (oftewel de larven in moerdoppen). Zowel koningin als koninginnenlarven krijgen geen ander voedsel dan koninginnengelei.

Zowel een koningin als een werkbij komt uit een bevrucht eitje, en elk zo'n bevrucht eitje kan uitgroeien tot een koningin. Vooral door de (overdadige hoeveelheid) koninginnengelei wordt een larfje een koningin in plaats van een "gewone" werkbij. Om die reden kan elk larfje in geval van nood (als er ineens geen koningin meer in het volk is) alsnog een koningin worden (zie redcel).

De koninginnengelei smaakt zurig (de pH-waarde is 3,4 - 4,5) en ietwat ranzig, en is na het oogsten zeer beperkt houdbaar. Het wordt daarom na het oogsten z.s.m. verwerkt in diverse oplossingen als sorbitol en honing, of verwerkt in capsules als gelyophiliseerde (gevriesdroogde) gelei.

De belangrijkste bestanddelen (in gemiddelde waarden) van koninginnengelei zijn:

• 60 - 70% water
• 9 - 18% eiwitten (Apisimin, Apalbumin, Royalisin, Peptide, Aminozuren)
• 11 - 25% Suiker (3-13% Fructose, 4-8% Glucose]], 0,5-2,0% Sacharose)
• 2 - 8% vetten
• 1 - 6% 10-hydroxydecanoïnezuur vanuit de Mandibelklieren.
• Vitaminen (Thiamine, Riboflavine, Pyridoxine, Niacine, Pantotheenzuur, Biotine, Foliumzuur)
• Sterine
• Gamma globuline
• Biopterine(=biomolecuul) en Neopterine
• Mineralen en sporenelementen (0,8-3,0% as)

Een potje koninginnengelei met engelse naamgeving.

Betekenis van de stoffen voor de mensen.

Reeds in 1763 werd het het door de Nederlandse zoöloog Jan Swammerdam als een geneesmiddel gezien.

Koninginnengelei wordt heden te dage als een voor mensen vitaliserende voeding verkocht, en er worden o.a. de volgende gezondheidseigenschappen aan toegeschreven:

• Antimicrobieel,
• Kankercelremmend,
• Beinvloeding van bloeddruk en diabetis,
• Verhoging van de celvitaliteit en celdelingstijden.

Oogsten en verwerking

• Koninginnenteeltdoppen met eendagslarven worden in een moerloos volk geplaatst.
• De bijen nemen hopelijk zo veel mogelijk van deze doppen aan, en gaan deze dan verzorgen en ruim voeren met de koninginnegelei.
• Na 3 dagen worden de doppen uit het volk genomen, en worden de in de cellen aanwezige voedersappen afgezogen.
• Koninginnegelei wordt gereinigd door een filteringsproces.
• De verzamelde Koninginnegelei wordt daarna ingevroren of gevriesdroogd.